Kapitalizmin insan için temel aldığı hayat anlayışı Faydacılık Felsefesi, insani bir medeniyetin ise İyilik Felsefesi demiştik. Kapitalizm insanın faydasına işlerden ve zevklerinin tatmininden, İnsan Medeniyeti ise insanların dayanışmasından mutlu olacağını savunur.
Şimdi biraz mutluluk üzerinde duralım. Eflatun,“Devlet” adlı eserinde mutlu olmanın ahlaki olduğunu söyler. “En büyük erdem adaletir. Adil olmayan, iştahını azdırdığından kendine yetemez ve mutlu olamaz” der. Aristoteles, Etik (M.Ö. 350) adlı eserinde mutluluğu bir duygu olarak değil, bir etkinlik olarak tanımlar. Aristo’nun felsefesinde insan bayındırlığı veya serpilmesi dediğimiz bir etkinliğe yer vermiştim. Eudamonia insanın en iyi halidir. İbn-i Sina’ya göre mutluluk dünyevi olandan bağımsızdır. Mutluluğa akıl ile erişilir. Gazali, Kimyayı Saadet adlı eserinde İslam’ın gereklerine uygun yaşamayı ve dolayısıyla günahtan kaçınmayı kurtuluşun ve mutluluğun çaresi olarak görür. Bu konuda en güzel tesbitleri Farabi yapmıştır. Farabi‘ye göre insanlar SEVGİ ve ADALETLE mutlu olurlar. Sevginin olmadığı yerde adalet te olmaz. Mutluluk kayıtsız şartsız karşılıksız iyilik gerektirir ve herhangi bir hazza dayalı bir şey değildir.[166]
Hedonizmden bahseden bir de Epikür var. Çoğu zaman Hedonizm’le karıştırılan onun bu öğretisinin amacı, Hedonizm gibi zevkin ve keyfin maksimuma çıkarılmasıdır. Ancak, Epikürizm’in keyfi en yükseğe çıkarmak için izlediği yol, Hedonizm’den oldukça farklıdır. Epikürizm’de kişinin keyfini maksimize etmesi, ve iç huzura ulaşması için kişinin alçakgönüllü bir hayat yaşaması, hayatın nasıl işlediğini anlaması ve arzularını kısıtlaması beklenir. Bu tam olarak Epikür’ün söylediği şeydi, sadece hazzı elde etmek için hangi yolun en iyi olduğu meselesiydi. Huzurlu bir yaşam sürmek, temel şeylerle yetinmek ve arkadaşlar/sohbetler olduğunu söylerdi. Bu bizim mutluluk dediğimiz şey olmaktadır. Diğer hazcılar yani bize göre zevk peşinde koşanlar, bütün gün ahlaki bir sınırlama olmadan parti yapmanın mutluluğun en iyi yolu olduğunu söyleyebilirler. Epikür, ahlaksızsanız ve her şeyi aşırı yapıyorsanız mutluluğu en üst düzeye çıkarmanın imkansız olduğunu söyler. Epikür ile John Stuart Mill gibi modern bir hazcı arasındaki fark (ya da en azından bir fark) bir tutum meselesi: Epikür karamsardı. Hayatın çok fazla zevk fırsatı sunduğunu düşünmüyordu, bu yüzden mutlu bir hayatın anahtarı acıdan kaçınmaktı. Mill, zevk bulma şansımız konusunda biraz daha iyimserdi ve bu yüzden daha olumlu bir hazcılığı savundu. Bu yüzden Epikür’ün haz tanımı çok farklıdır. Daha çok “erdem sonucu haz” şeklinde bir anlam ifade ediyordu. Yani bizim hedonizmi/hazcılığı mutluluk ve zevk diye ikiye ayırmamız durumu çok anlaşılır hale getirmektedir. Hem Epikürcüler hem de Hedonistler haz peşindedir; ancak Hedonistler zevke ulaşmak için ahlaki olarak doğru ya da yanlış olsun her şeyi yaparken, Epikürcüler bunu yapmaz. Mill’ci Hedonistler, fiziksel zevklere (cinsellik, içki, daha fazla cinsellik ve yiyecekler) dayanır. Epikürcülük daha çok zihnin zevkleri denilen mutlulukla (bilgi, felsefe, hayal kurma) ilgilidir.
Schopenhauer, mutluluğun doyum sağlanan bir şey olduğunu söylemiştir. İnsan istedikçe ister ve her doyum yeni bir isteğe yol açar. Bu da sürekli bir tatminsizlik getirdiğinden ıstırabın uzatılmasına yol açar. İştah ve bencillik engellenmedikçe mutlu olunamaz. İstekler acılar ile birlikte gelir. Nietche’ye göre mutluluk insan eylemlerinin en yüksek amacı olan durumdur. Ahlaklı olmak için yapılan davranışların daha çok mutsuzluğa yol açtığını ve içgüdüleri bastırmanın mutluluğu engellediğini söyler.[167] Maalesef Nietche bu konuya, tam bir Hedonistçe yaklaşmıştır.
Bu açıklamalarda görüldüğü gibi, mutluluğun maddi haz veya nefsi zevklerle doğrudan bir ilgisi yoktur. Kapitalizm ise mutluluğu insan ihtiyaçlarının tatminine bağlayarak, bunu, “insan ihtiyaçları sonsuzdur” diyerek temel ilke yapmış ve daha çok HAZZA/HEDONİZME bağlamıştır. Böylece insan ne kadar varlıklı olursa ve tüketirse o kadar mutlu olacağı savunulmuştur. Onlarda biliyordu ki her ihtiyaç tatmin oldukça söner, bir zevk
vermez hale gelir. İşte bu yüzden “insan ihtiyaçları sonsuzdur” diyerek, hep yeni ihtiyaç uydurarak insanı peşinden koşturmuştur. Faydacı felsefeyi kendinize temel alırsanız sisteminizi ve insanınızı bu temeller üzerine kurmanız gerekir. Kapitalizm dayandığı Faydacı/Pragmatist Felsefe her ne kadar maksimum fayda minimum acı dese de, kapitalizm bu anlayışı daha çok hazlar ve zevkler peşinden koşma anlayışına ağırlık vermiş ve insanlığın mutluluğu bu yolla yakalayabileceğini iddia etmiştir. Epikür insanları, ölçüsüzce haz peşinde koşturmanın mutluluktan çok sefalet ve ızdırab vereceğini söylemiştir. Adam haklı, bu arayışlar bir ömür boyu bitmez. Çünkü Allah, “ sahip olunduğunda, insanın bütün dertlerini bitirecek/onu mutlu edecek bir şey yaratmamıştır.”Daha fazla haz daha fazla koşturma sonucu, normal yolardan haz/zevk alınmaz olunur ve anormal yollar denenmeye başlanır. İşte “NORMALLEŞTİRİLMEYE ÇALIŞILAN LGBT ANLAYIŞI BU DOYUMSUZLUĞUN SONUCUDUR” demiştik.
Kısacası, daha fazla haz peşinde koşmak daha fazla doyumsuzluk ve stressyaratır. ABD’in Kaliforniya Ün. Sağlık Politikası Çalışanları Enstitüsü Profesörlerinden Dr. Robert Lusting bu konuyu şöyle özetler: “Ne kadar çok zevk ararsan, o kadar mutsuz olursun.”
İnsan mutluluğu konusunda son bilimsel çalışmalar ikiye ayırılmaktadır: Hedonic görüş ve Eudaimonik görüş (Ryan & Deci, 2001; Waterman, Schwart & Conti, 2008).[168]Eudaimonia“eu-iyi”,“daimōn-ruh” olmasından dolayı Batı dilllerine mutluluk olarak çevrilmiştir. Eudamonia insanın en iyi halidir. Prof. Dr. Zeki Bayraktar bakın ne diyor:
“İki tip mutluluk vardır. Birincisi, herhangi bir ideal olmaksızın hedonistçe haz alıcı eylemlerin yaşandığı Hedonic Mutluluk. Bu eylemde herhangi bir anlam arayışı yoktur, amaç hedonistçe zevk ve sefadır. Diğeri, anlamlı ideallere bağlı olarak yapılan fiillerin yaşatığı mutluluk olan Eudaimonic Mutluluk tipidir. İkincisinde bireyin çevresiyle olan merhamet, yardım severlik, fedakârlık gibi anlamlı, yani salih ameller dediğimiz hayırlı işler, yani başkalarının mutluluğu ile mutlu olma gibi erdemli eylemlerin sonucunda duyulan mutluluktur.” Buradan ne çıkacak derseniz, bu iki tip mutluluğu ABD’deki University of North Carolina’da Fredrickson BL, Grewen KM, Coffey KA’dan oluşan bilim adamları “İnsan mutluluğu üzerine işlevsel bir genomic bakış” isimli çalışma yapıyorlar.[169] Çalışma sonucunda bu iki tip mutluluğun insan hücreleri üzerinde çok farklı etkilerini tespit ediyorlar. Hedonic, belli bir amacı olmayan faaliyetler sonucu elde edilen mutluluk-haz sonucunda, hücrelerimizdeki CTRA-stres genleri, yani vücuta depresyon artmaktadır. İkinci tip Eudaimonik -belli bir ideal uğruna yaptığımız faaliyetlerin sonucunda elde edilen/mutlulukla hücrelerimizdeki CTRA-stres genleri yok olmaktadır. Yani Eudaimonic fiiller sonucunda vücudumuz fiziksel ve ruhsal olarak hem kısa hem de uzun vadede olumlu etkilenirken, hedonic eylemlerde tam aksi bir şekilde vücudumuz olumsuz etkilenmektedir. Bilim adamları hedonic hazları mutluluk olarak değil, anlık tatmin/zevk olarak yorumlamaktadırlar. İnsanın faydası peşinde koşması hayatını devam ettirmek için şarttır. Ancak, sigara, alkol, uyuşturucu, müzik, ölçüsüzce cinsellik, aşırı mevki, makam ve servet gibi şeyler insana haz/zevk verebilir ancak bunların çoğu insanın zararınadır. Kapitalizm tükettirmek için ihtiyacı olmadığı halde insanı, sınır tanımaz bir hazcılık peşinde koşturur. Ama bu geçici/anlık zevk veren hazlar bittiği zaman, hemen depresyona giriyoruz ve bir bağımlı gibi süreklilik kazanmasını istiyoruz. Alkol, sigara ve uyuşturucu kullanan bir insanın beynine, bu maddeler birkaç saatlik haz verici hormonlar salgılatarak zevk olmayı sağlar diye hiç bir bilimsel otorite bunların kullanımını onaylamaz. Çünkü vücutta yaptıkları tahribat son derece büyüktür. Ayrıca içsel olarak mutluysanız hazlarınız keyif verir. İçinizde sizi kemiren bir sorun varsa, dilediğinizi yeyin-için yine de bir haz duyamazsınız. Oysa mutluluk çok yüce bir duygudur, çoğu zaman sizi ağlatır. O öyle bir duygudur ki, hüzün bile mutluluğa dönüşebilir. Herhangi bir maddi şeye, beni mutlu etsin diye anlam yükleyip mutlu olmayı beklerseniz, bu zoraki bir mutluluk oyununa dönüşür. Eski oyuncağa bıkan çocuk gibi devamlı yeni şeyler ararsınız. Bulamazsanız kendinizi kötü hisseder, depresyondayım demeye başlarsınız. Dünyanın en mutsuz kişisi hiçbir emek vermeden /çalışmadan miras gibi hazır ele geçen servettir. İstediğin nefsi zevki elde edebilirsin ama bir müddet sonra bunlardan zevk almaz duruma düşersin. Çalışmadan her istediğine sahip olmanın sonu psikoloğun karşısına oturmaktır. Araştırmanın lideri Fredrickson’a göre günlük hedonic aktiviteler kısa sureyle hazlar sağlasa da, uzun vadede negatif fiziksel sonuçlar doğuruyor. Hücresel düzeyde bakarsak vücudumuzun olumlu tepki verdiği tek bir mutluluk türü var. O da “bir amaç uğruna yaşamak ve o amaca bağlı olmak.” Yani hayatın bir gayesi ve bir anlamı olması. Varlığı ve hayatı izah eden bir inanca sahip olmanız. Hayatınızı ve davranışlarınızı bu inanca göre şekillendirmenizdir. Haz mutluluk değil, egonun/nefsi zevklerin tatminidir. Nefsi duyguların tatmini anlamlı bir faaliyet değildir. Bu yüzden hazlar/zevkler, insanı olgunlaştırmaz, insanı insanlaştırmaz. Oysa mutluluk bir emek isteyen ve insanlar arasında sorunlar çözen, insanları önünü açan eylemler olduğundan toplumsan birliğe ve barışa katkı sağlayan eylemlerdir. Gerçek mutluluk hayata, insana, çevreye ve topluma olumlu dokunuşlardır. Sadece kendimizin, hayatta kalma faydamız peşinde koşarken, hayata ve başkalarına faydamız dokunmuyorsa bu da bir egoizmdir. Çevresine faydalı olan insan kendisini mutlu ettiği gibi çevresinde yardıma muhtaç bir kişinin sorununu çözdüğü için onu da mutlu etmiş olur. Yani mutlu eden mutluluk bulur. Şimdi geldik mi insan olmanın farkına, yani insanın hayata bir anlam aramasına.
Apple Computer Inc.’ın kurucu ortaklarından, bilgisayar Endüstrisinin önderlerinden olarak kabul edilen Steve Jobs, 5 Ekim’de hayatını kaybetmişti. Bakalım mutluluk hakkında Jobsneler söylemiş…
“Arabayı kullanmak için, size para kazandırması için birilerini işe alabilirsiniz ancak hastalığınızı taşıması için kimseyi işe alamıyorsunuz. Kaybedilen maddesel şeyler bulunabilinir ya da yerine başkası konur fakat kaybedildiğinde bulunamayacak ya da yeridolmayacaktekşeyvaroda“Yaşam.”Şuanhaya- tınızın hangi sahnesinde olursanız olun, zamanla sahne perdesinin kapanması ile yüzleşeceksiniz. Ailenize, eşinize, arkadaşlarınıza çok kıymet verin ve sevin. Kendinize iyi davranın ve insanlara değer verin. Yaşlandıkça ve umut ediyorum akıllandıkça farkediyorsunuz ki 300 dolarlık saat de 30 dolarlık saat de aynı zamanı söylüyor. İç huzurun bu tarz şeylerle elde edilemediğini anlıyorsunuz. İster first class, ister ekonomi classta uçun, bilinki o uçak düşerse sizde düşeceksiniz. O yüzden umut ederim ki şunu anlarsınız; kahkaha atığınız, sohbet ettiğiniz, şarkılar söylediğiniz, kuzeyden, güneyden, doğudan, batıdan, cenneten ve dünyadan konuştuğunuz, ahbaplarınız, dostlarınız, eski arkadaşlarınız, erkek kardeşiniz, kız kardeşiniz varsa bilin ki gerçek mutluluk bu. Çocuklarınızı zengin olması için eğitmeyin, onları mutlu olmaları için eğitin. Böylelikle büyüdüklerinde her şeyin fiyatını değil, değerini bilirler. Yemeğinizi ilacınız gibi yiyin, aksi halde ilacı yemek yerine yersiniz.”[170]İşte hayatın gerçeği bu, ama maalesef son nefeste anlayabiliyoruz.”
Bu kez mutlu olmanın sırrını çözen bir çalışma olarak, Harvard Üniversites iPsikiyatri bölümü profesörü Psikiyatr Robert Waldinger’in araştırmasını sunalım.[171]Bu araştırma birbiriyle çok zıt iki grup arasında 1938’de başlayıp, tam 75 yıl sürmüş. Deneklerin yarısı Harvard Üniversitesi mezunu, diğer yarısı Boston’un en yoksul mahallerinde yaşayan gençler. İlk gruba Harvard Üniversitesinde 2. sınıfa giden 268 erkek öğrenci, ikinci gruba ise Boston’da fakir bir mahallede yaşayan 12-16 yaş arası 456 erkek çocuğu alınmış. Araştırmacılar her iki yılda bir katılımcılara hayatları hakkında anketler yapmış, iş tatminleri, evlilikleri, sosyal hayatları hakkında sorular sormuşlar. Her beş yılda bir de kan testi, röntgen, idrar testi ve ekokardiyogram gibi sağlık taramalarından geçirmişler. Gençlere sormuşlar, “Hayata seni en mutlu kılacak şey nedir?” Çoğunluk ne cevap vermiş tahmin edin. İki zıt toplumsal kesimde çoğunluk aynı cevabı vermiş: Zenginlik ve şöhret. Bu 750 genci, 70-80 yaşlarına kadar takip etmişler. Hem de sağlık raporlarından banka hesaplarına, aile bireyleri ile görüşmelerden her yaşta ayrı fotoğraflarına kadar.. Araştırmanın başındaki Psikiyatr Robert Waldinger Kasım 2015’de yaptığı TED konuşmasında 75 yılın sonunda araştırmanın sonuçlarını açıklamış. O 750 kişiden kaçı ünlü ve zengin olmuş bir yana, “Kaçı mutlu ve sağlıklı yaşlılar olabilmişler?” Zengin ve ünlü olmanın, maalesef mutlu ve sağlıklı olmakla bir ilgisinin olmadığı ortaya çıkmış. Mutlu ve sağlıklı olanlar kimlermiş biliyor musunuz? Çevreleriyle iyi dostluk kurabilenler! Her iki grupta da eşleri, aileleri, arkadaşları ve içinde yaşadıkları cemiyet ile yakın ilişkiler ve güçlü bağlar kurabilenlerin daha mutlu oldukları ve daha uzun yaşadıkları tespit edilmiş. Yalnızlığın, yani yabancılaşmanın tam tersine mutluluğu yok etiği ve ölüm riskini artırdığını tespit edilmiş.
İstemedikleri halde yalnız kalanların daha az mutlu oldukları, fiziksel ve ruhsal sağlıklarının daha kötü durumda olduğu görülmüş. İlerleyen yaşlarda kolesterolünüzün veya tansiyonunuzun kaç bastığı dahi ilişkilerinizin güzelliğine bağlı. İyi ilişkiler sadece vücudumuzu değil, beynimizi de koruyor. 750 kişinin içinde, mutlu ve sağlıklı olan kişiler; etrafında dostları, akrabaları, komşularıyla, kısacası sevgi ile çevrili olanlar. İster Harvard mezunu olmanız, ister yoksul bir ailenin çocuğu olmanız fark etmiyor. Kaç arkadaşınız olduğu da önemli değil. İlişkilerin niteliği önemli. Güven duygusu, kabullenilme, takdir edilme, aidiyet vesaire.. Tabii bütün bu ilişkiler önce kendimizin “sevecen ve paylaşımcı” bir kişilikte olmamızla ilgili. Bir de sabretmesini ve şükretmesini bilirsek, yani hedeflerimizi çok yüksek tutmazsak, bizi dünyanın hiçbir şeyi hayata küstüremez. Panik yapmaya gerek yok, biliriz ki her gecenin bir sabahı vardır. Mutluluğun sırrı, erdemli kişilikte yatar. Biz nasılsak, etrafımızda öyle bir çevre oluşur. Geldik mi yeni kurduğumuz psikolojimizdeki “İNSANİ FAALİYETLERE ?”Eğer adresinde duruyorsa şu videoyu sonuna kadar izleyelim. https://www.youtube.com/watch?v=8KkKuTCFvzI veya Youtube’da bu cümlelerle arayalım: (Whatmakes a goodlife? Lessonsfromthe longest study on happiness | Robert Waldinger). Sadece bir defa değil, canınızı sıkan bir şeyler olduğu zaman da. Dostlarımıza da tavsiye edelim.
Hintli milyarder Ratanji Tata’ya radyo sunucusu tarafından bir telefon görüşmesinde sorulduğunda:
“Efendim, hayatta en mutlu olduğunuz anın ne olarak hatırlıyorsunuz?”
Ratanji Tata dediki:
“Hayatta mutluluğun dört aşamasından geçtim ve sonunda gerçek mutluluğun anlamını anladım. İlk aşama zenginlik ve kaynak biriktirmekti. Ama bu aşamada istediğim mutluluğu elde edemedim. Ardından değerli eşyaların toplanması olan ikinci aşaması geldi. Ama bunun etkisinin de geçici olduğunu ve değerli şeylerin parıltısının uzun sürmediğini farkettim. Ardından büyük bir proje alma olan üçüncü aşaması geldi. O zaman Hindistan ve Afrika’daki dizel yataklarının %95’ine sahiptim. Ayrıca Hindistan ve Asya’daki en büyük çelik fabrikasının sahibiydim. Ama burada da hayal ettiğim mutluluğu elde edemedim.
Dördüncü adım, bir arkadaşımın benden bazı engelli çocuklar için tekerlekli sandalye almamı istemesiydi. Yaklaşık 200çocuk. Arkadaşımın tavsiyesiyle hemen tekerlekli sandalyeleri aldım. Ama arkadaşım onunla gitmem ve tekerlekli sandalyeleri çocuklara vermem konusunda ısrar etti. Bende hazırlanıp onunla gittim. Orada bu çocuklara tekerlekli sandalyeleri kendi ellerimle verdim. Bu çocukların yüzlerinde garip bir mutluluk parıltısı gördüm. Hepsini tekerlekli sandalyede otururken, dolaşırken ve eğlenirken gördüm. Kazanan bir hediyeyi paylaştıkları bir piknik yerine ulaşmış gibiydiler. Gerçek mutluluğu içimde hissettim. Ayrılmaya karar verdiğimde çocuklardan biri bacağımdan tuttu.
Bacaklarımı yavaşça kurtarmaya çalıştım ama çocuk yüzüme baktı ve bacaklarımı sıkıca tuttu. Eğilip çocuğa sordum: Başka bir şeye ihtiyacın var mı? Bu çocuğun verdiği cevap beni sadece şok etmekle kalmadı, hayata bakışımı da tamamen değiştirdi. Bu çocuk dedi ki: Yüzünü hatırlamak istiyorum ki cennette buluştuğumda seni tanıyıp bir kez daha teşekkür edebileyim!..”
Konuya bir kanıt daha verelim.The New York Times yazarı Arthur Brooks 6 Nisan 2014 tarihli yazısında, “vermekte cömert olanların gerçekten de daha iyi duruma geldiklerine dair güçlü kanıtlar mevcutur” der. Brooks bunu hayırseverlik amaçlı bağışlarla ilgili bir kitap üzerinde çalışırken keşfetmiş. Brooks, “Öğrendim ki, psikologlar bağış yapmanın ve bir hayır işinde gönüllü çalışmanın, yardım eden kişiye bir dizi fayda sağladığını uzun zaman önce anlamış” der. Harvard Üniversitesi ile British Columbia Üniversitesi’nden araştırmacılar “mutluluğu rakama döktüklerinde, kişinin sadece kendisi için para harcamasının neredeyse hiçbir fark oluşturmadığı halde başkaları için harcamasının mutlulukta ciddi bir artışa sebep olduğunu tespit eti” diye yazdı.
Brooks şöyle söylüyor: “İnsanlar zamanlarını veya paralarını inandıkları bir davaya adadıklarında problem çözen kişilere dönüşür. Problem çözenler seyirci kalan kişilerden ve bir olayda mağdur durumunda olanlardan daha mutludur.“[172]Böylece bir iddiamız daha kanıtlanmış oldu. O da şu: Salt adalet sadece toplumda çatışmaları önler ve dünyevi işlerin düzenli yürümesini sağlar, yani adalet mülkün temelidir. Bu, “Benimki benim, seninki senin”anlayışıdır. Ancak mutluluk için asıl şart, insanlar arasında sevgi ve dayanışmadır. Şimdi de geldik mi “PAYLAŞMA-ERDEM ETİĞİNE”? Bu ise “Senin ki senin, zorda olursan benimki de senin” anlayışıdır. Daha önce belittiğimiz gibi Mutluluk Felsefesi’nin diğer adı Paylaşma/Dayanışma Felsefesi’dir.
Demek ki, önce esaret altında olmamalı ve hayati ihtiyaçlarımızı karşılayacak durumda olursak gerisi kolay. Kapitalistler gibi daha fazlası hayatımızın tek gayesi olmamalı. Hayatımızı maddenin esaretinden kurtarıp Erdemli Faaliyetler içinde olmalıyız. Hayatın ve varlığın gerçeğini anlayacak bilgi sahibi olmalıyız. Ne kadar bilgi ayni zaman da o kadar anlamlı hayat ve özgürlüktür. Aydınlanmış akli ve ruhi olana yönelmek “KÂMİL-BİLGE İNSAN” olmak, Yaradanın halifesi gerek. Kendini seçkin biri kabul edip, insanlar üzerinde haksızca üstünlük/hâkimiyet kurmak adalet, sevgi, dayanışmayı yok ederek, zoraki bir saygı görebilirsiniz ama herkes sizden nefret eder. İşte diktatörlerin hali budur. Bu durum kimseyi mutlu etmez. Oysa insanlara yapılacak faydalı paylaşımlarla, onlardan sevgiye dayalı bir dostluk ve takdir görerek herkes tarafından sevilen biri olmak size gerçek bir mutluluk sağlar. Kısaca insan acıdan kaçar mutluluk arar.İnsan hayatını ve sağlığını zorlaştıran acılardan kaçar. Yalnız buradaki acıdan kaçınmak, Faydacılık Felsefesi’nde ki acıdan hazza değildir. Burada ki asıl acı, insana yapılan haksızlıklar, kötü şartlarda bulunmak ve hayati ihtiyaçlardan mahrum kalmaktır. Bir eli yağda bir eli balda olan, yani iyi şartlarda yaşayan biri, zevk için yaptığı şeylerden bir gün gelir bıkmaz mı? Nefsi zevkleden mahrum kalan insan acı çeker diye bir şey yoktur. Ancak bağımlı olan insan, bu durumdan sıkıntıya düşebilir. Buna acı demek zor. Ancak aç kalmak, esaret altında zor şartlarda yaşamak, ihanete ve haksızlığa uğramak gibi durumlarda gerçek acıdan bahsedebiliriz. Kısacası mutluluk “Zor bir durumdan kurtulup daha iyi şartlara kavuşmaktır.” Bir öğün yemek bulan kişi, ikinci öğünle mutlu olur. Bir gecekondu da yaşayan kişi, biraz daha geniş bir daireye sahip olmakla mutlu olur. Haz ise nefsin hoşlandığı şeyleri yapmaktır. Mutluluk ve zorluk daha çok insani ilişkilerin olumlu ve olumsuz etkileşimiyle ortaya çıkar. Komşumuz zorluk içinde yaşarken bizim refah içinde yaşamamız, ona yardımcı olmamamız, bana neci olup, ona bir zarar vermesek te aynen kapitalistler gibi “iyi şartlarda yaşamak sadece benim hakkım” diyen egoistçe bir tavır olmaz mı? Buraya kadar anlatılan insani ilişkilerde mutluluktur. Bir de bir insanın yararlı bir eser bırakması ve hedeflediği işleri başarması, yani anlamlı bir hedefine ulaşması da onu mutlu eder. İşte medeniyetimizin esas aldığı İYİLİK FELSEFESİ daha çok kişiler arası davranışları esas alır. İnsan hem kendisini hem de çevresini mutlu yaşatmalıdır. Bu felsefeden bir de, insan davranışlarını belirleyen bir Ahlak Felsefesi doğar ki, o da, “insanın kendine ve bir başkasına acı veren kötü davranışı terk edip, iyi olana yönelmesidir.” Böylece İYİLİK FELSEFESİ’nin aslı, kötülükten, yanlıştan, çatışmadan kaçınarak; iyilik, doğruluk, huzur, barış, sevgi ve anlam arayışına yönelmektir.
Bir insanı iyi şartlarda yaşatacak iyi bir ev, araba, iş, gelir vs. gibi imkanlara sahip olması ve başkalarından iyilik görmesi onu mutlu eder. Bunlara belli ölçülerde sahip olmak, “iyi şartlarda yaşamanın” olmazsa olmazı olan hayati ihtiyaçlarıdır. Bunlar hayatta kalmamız için gerçek faydamıza olan şeylerdir. Faydacı Felsefe’nin aslı bu faydalardan ziyade insanın ruhsal ve bedensel ihtiyacı olmayan, kapitalizmin körüklediği hazlarla, EGONUN TATMİNİDİR. Egoist bir insan sadece kendine fayda/haz verecek daha çok kapitalizmin körüklediği şeylerin peşinde koşar, bir başkası için fedakarlık yapması çok zordur. Ana ilkesi ve hedefi “en az maliyetle en yüksek kazanç” ve acımasızca rekabet anlayışına sahip bir insanın, başkası için fedakarlık yapması mümkün mü? Bu ilkeler her türlü ilişkiyi bir maddi çıkara bağlayan bir anlayışın, bir birlerini zincirleme tamamlayan parçalarıdır. Bunlar için hayat haz almaktan ibarettir. Kapitalizm mutluluğu hazda arar. Günümüzdeki gibi hazcılığın pompalandığı ülkelerde aile, toplum ve devlet hayatı çöküntüye uğrar. Çünkü haz peşinde koşan insan fedakarlık, bir başkasına iyilik yapmaz. Tarihte birçok devlet ve imparatorluklar, bu sebeple çökmüştür. Günümüzde batıda ailenin çökme sebebi budur. Burada Marks’a alternatif bir slogan üretelim “HEDONİZM KİTLELERİN AFYONUDUR.”
Demek ki hayırlı işler, erdemli, salih ameller denilen insani dayanışmalar yani bir ideal uğruna yapılan eylemler vücudumuz üzerinde olumlu etkiler bırakırken, kısa süreli anlık hazlar ise aksine depresyonumuzu arttırmaktadır. Mutlu ve sağlıklı olmak için başkalarını da düşüneceğiz. İşte fıtratımız dediğimiz fabrika ayarlarımız, buna göre dizayn edilmiştir. Merhamet duygusuyla birilerine yardım etmek, beynin serotonin, dopamin ve oksitosin salgılamasını sağlıyor. Bir televizyon programında ABD’deki ünlü doktor Mehmet Öz’e, “Neler vücudumuzdaki bağışıklık sistemini güçlendirir?” diye sordular. Cevabı şöyle oldu: “İnsanlarla ve çevrenle alçak gönüllü, sevecen, iyi ilişkide olmak, yardımlaşmak ve sosyal olmak…” Beyin dışlanmaya karşı, fiziksel acıyla aynı tepkiyi veriyor. Toplum içinde yabancılaşma-yalnızlaşma ve anlamsızlaşmanın insanı ne derece tahrip etiği, sanırım şimdi daha iyi anlaşılmıştır. Benzer şekilde, beyin dokunulmayı sosyal kabul olarak algılıyor. Dokunmak oksitosin salgılatıyor. Bu da amigdala tarafından kontrol edilen duyguları sakinleştiriyor. Sevdiğiniz kişinin elini tutmanın, beynin acıya verdiği tepkiyi azaltığını gösteren araştırmalar var. Birçok kişi hasta ziyaretinin hastayı nasıl iyileştirdiğine şahit olmuştur. Masaj yaptırarak bile serotonin seviyenizi % 30 artırabiliyorsunuz. Dokunmak stresi azaltıyor, acıyı azaltıyor, uykuyu iyileştiriyor ve yorgunluğu azaltıyor. Şimdi, iki dostun karşılaşıp birbirine hasretle sarılınca neler olduğu daha iyi anlaşılmıştır. Dostluğumuz bir hayvanla da olsa, bizim için yine büyük bir terapi kaynağıdır.
İlk yorumu siz yapın. "GERÇEK MUTLULUK NEDİR?"